O Jukacach było dziesięć miesięcy temu, dzisiejsza harmonijka pocztówkowa jest tylko przypomnieniem tamtego posta. (Swoją drogą – nic mnie w blogu nie rozczarowuje bardziej niż błyskawiczne obumieranie postów). Kolejny raz dotarłem na Jukace, choć nie miałem tego w planach – chcieliśmy zrobić w Nowy Rok wycieczkę górską, ale pogoda – śnieżek przechodzący w mżawkę, zachmurzenie zupełne – była tak zniechęcająca, że zamiast w górach wylądowaliśmy w Żywcu. Harmonijka:
Czas działa z właściwą sobie energią, zostały dwa dni karnawału, karnawał ma swoje prawa. Na te ostatnie dni rytm podróży regulowany rzutem kośćmi musi zostać wywrócony. Trzeba się spieszyć, żeby zdążyć przed końcem karnawału, bo co będzie dalej, nie wiadomo. Może wkrótce się okaże, że cały cyfrowy świat działał na syberyjski gaz i raptem przestał działać. W Microsofcie, który niedługo przed Końcem Ery Cyfrowej zdążył wchłonąć Nokię, role się odwrócą, firma wróci do macierzystej branży drwalsko-tartacznej, drewno bowiem, jako cenny materiał opałowy, stanie się wyjątkowo chodliwe. Papierowe wydruki Wikipedii, niestety wszystkie cząstkowe, osiągną niebotyczne ceny. Na wikigiełdzie zajmującej dziedziniec przed starym gmachem BUW za zszywkę dziesięciu haseł z jednej dyscypliny studenci będą płacili rąbaniem taczki drewna, studentki praniem kilo bielizny na tarze, doktorzy przed habilitacją godziną pełnej obsługi kamerdynerskiej w pakiecie z czyszczeniem butów, obieraniem ziemniaków i masażem stóp. Całość Wikipedii NASA przechowa na jedynym komputerze napędzanym olejowym agregatem prądotwórczym, otoczonym taką pieczą jak ogień u ludzi z Cro-Magnon, lecz jej wydruk po tej stronie Atlantyku nie będzie możliwy wskutek upadku techniki zecerstwa przy równoczesnym braku rezerw energii elektrycznej na skład komputerowy. Zresztą programy do składu, w najnowszej wersji pakietu Adobe CS7 dostępne wyłącznie z chmury, wobec wyparowania tejże automatycznie znikną. Mark Zuckerberg otworzy stragan z watą cukrową. Firmie Google pozostaną drobne szmugle.
I będzie
trzeba się pogodzić z brakiem dwóch postów Marcina na śniadanie, czas
przeznaczany na ich lekturę zużywając odtąd na rozpalenie w kozie. Tylko szczęśliwcy zamieszkali w nieremontowanych
kamienicach komunalnych będą się cieszyli luksusową kuchnią węglową. Cena za metr dwupokojowego mieszkania w najbardziej wziętym rejonie między Inżynierską, Wileńską, Szwedzką, Strzelecką, 11 Listopada będzie siedmiokrotnie wyższa niż w Miasteczku Wilanów. Działalność rzemieślniczą wznowi Huta Warszawa, przetapiająca bezużyteczne SUV-y, dowożone do niej zaprzęgami riksz, na żeliwne piece, brony i lemiesze.
Ale na razie karnawał. Zamiast zdjęć tym razem film przedstawiający zakończenie Jukacy – noworocznego kolędowania na Zabłociu, w dzielnicy Żywca położonej na lewym brzegu Soły.
(Najlepiej obejrzeć film w YouTubie, klikając ją na dole okienka. W drodze z mojego komputera do YouTube coś dziwnego stało się z barwami, zwłaszcza z czerwieniami, które wszystkie stały się pomarańczowe – zapobiegać temu na razie nie potrafię).
Wszystkie ujęcia
są z ulicy Dworcowej, biegnącej od dworca kolejowego do mostu na Sole.
Zabłocie, przed 1950 rokiem samodzielna wieś, jest właściwie nieświetnym
przedmieściem, mimo że prowadzi przez nie droga do dworca, oddalonego od środka miasta. W tej biedniejszej dzielnicy zachowała się
tradycja, która w samym Żywcu zanikła. Ściśle przestrzeganą granicą
działania Jukacy jest most na Sole, na którym kończy się ich rewir. Jukacami są wyłącznie mężczyźni i wyłącznie kawalerzy; obrzęd
trwa całą noc, jeśli wierzyć opisom (przepisany skądś tekst na Wikipedii w kilku
punktach nie zgadza się z tym, co na własne oczy widziałem).
Więcej nie piszę, bo nie wiem. Jukace obejrzałem pierwszy raz w zeszłym roku zupełnym przypadkiem. Chcieliśmy 1 stycznia zrobić jakąś wycieczkę. Wsiedliśmy do pociągu i pojechaliśmy do Żywca, dotarliśmy tam po jedenastej. Idąc ulicą Dworcową ku żywieckiej starówce, zaczęliśmy napotykać dziwnie ubrane postaci dzwoniące dzwoneczkami, strzelające z biczy i tańczące na środku ulicy. Nagle znaleźliśmy się w samym środku czegoś fantastycznego akustycznie, wizualnie i teatralnie. Samo brzmienie tego obrzędu – bardzo głośne strzelanie z biczy w połączeniu z ciągłym odgłosem dzwonków – jest czymś magnetycznym, odwołującym się do atawizmów zmagazynowanych w nas przez tysiąclecia pasterstwa. Patrząc wtedy na Jukace, miałem łzy w oczach. Ogólnie biorąc, uważam, że żyję w kraju spustoszonym kulturowo, w którym dwudziestowieczne kataklizmy spowodowały między innymi zanik lokalnych tradycji. Obrazy niepowtarzalnych ulicznych karnawałów albo tradycji pokutnych w jakiejś Hiszpanii czy w południowych Włoszech są dla nas egzotyczne, zupełnie nam obce nie przez to, że my nie ganiamy się z bykami ani nie tniemy publicznie batami po plecach, lecz przez to, że w ogóle niczego zbiorowo nie celebrujemy poza murami kościołów. Na ulicy Dworcowej w Żywcu-Zabłociu zupełnie niespodziewanie znalazłem się w innym świecie, w którym tradycja żyje. „Jestem w Hiszpanii! Jestem w Hiszpanii!” – wykrzykiwałem zdumiony.
(Interesujące przy tym, że obrzęd jest poza samym Żywcem zupełnie nieznany, nie wiedział o nim żaden z pytanych przeze mnie warszawskich, inteligenckich znajomych, choć wszyscy albo większość słyszeli o indyku na 4 lipca, bykach w Pampelunie i bitwie na pomidory w Buñol. Atmosfera powoli się zmienia, ale wszelkie zainteresowanie polską kulturą ludową nadal jest dużym obciachem).
W tym roku 1 stycznia wróciłem na Zabłocie już tylko po to, by oglądać Jukace. Nakręcony kompaktowym aparacikiem film, którym państwa raczę, jest pierwszym, jaki sam zmontowałem i publikuję – proszę o wyrozumiałość.
