Pociągi we Włoszech

Podczas lutowego pobytu we Włoszech jechaliśmy dwunastoma pociągami zamiejskimi; był to jeden Intercity, dziewięć pociągów regionalnych i dwa pociągi Circumvesuviany, neapolitańskiej kolejki podmiejskiej, o której już pisałem. Gdy się uporam z selekcją i obróbką, zestaw zdjęć z okien pociągu, dziś natomiast post tekstowy. Podróż ta nie była długa, ale nie była też moją pierwszą w życiu, a przy tej okazji pozwalam sobie przedstawić kilka obserwacji na tytułowy temat:

– Połączeń kolejowych jest bardzo dużo. Przykład: z Maratei, liczącej (jako gmina) pięć tysięcy mieszkańców i położonej już w innym regionie (a kolej regionalna organizowana jest na poziomie regionu, jak w Polsce na poziomie województwa), jest dziennie siedem bezpośrednich pociągów do Neapolu i dalszych osiem połączeń z przesiadką, zwykle krótką i wygodną, bo pociągi są skomunikowane; dystans po torach to 193 kilometry.

– Tam gdzie jest kolej, daje się dojechać szybko, łatwo i wygodnie; tam gdzie nie ma kolei, trudno dojechać, bo transport autobusowy jest rozproszony, rozdrobniony, zorganizowany w sposób trudny do przyswojenia (brak centralnych dworców autobusowych i centralnego systemu informacji, trudność z ustaleniem przewoźników i znalezieniem rozkładów, czasem też prawdziwa trudność ze znalezieniem przystanku), a np. w niedzielę często w ogóle go nie ma.

– Dworce kolejowe są czyste, zadbane, dobrze utrzymane i żywe, tzn. działają w nich bary, poczekalnie, kioski, kasy i toalety. Tak było wszędzie z wyjątkiem dworców wspomnianej kolejki podmiejskiej pod Neapolem oraz dworców-molochów Napoli Centrale i Roma Termini, stanowiących osobną kategorię.

– Na trasach kolejowych jest niebywała ilość tuneli – tego akurat nie lubię, bo żadne wtedy widoki, choć jest to na swój sposób imponujące.

– Żaden z pociągów, którymi jechaliśmy, nie miał ANI MINUTY spóźnienia na stacji docelowej. Na stacjach pośrednich, na których wsiadaliśmy, maksymalne spóźnienie wyniosło – w jednym tylko przypadku – pięć minut.

– KOLEJ JEST BAJECZNIE TANIA.
 

– KOLEJ JEST BAJECZNIE SZYBKA.

Dwie ostatnie obserwacje rozwinę:
 

We Włoszech pociągi dzielą się na trzy główne kategorie: Le Frecce, czyli Strzały – tzn. pociągi ekspresowe; Intercity, czyli, przekładając to na nasze kategorie, dalekobieżne pociągi pospieszne; pociągi regionalne. Le Frecce również dzielą się na trzy kategorie. Najniższa to Frecciabianca (Biała Strzała), rozwijająca skromną prędkość do 200 km/h i obsługiwana przez „zwykłe” składy, bo do takiej prędkości inne nie są potrzebne (w Polsce natomiast jest to maksymalna prędkość Pendolino). Kategoria pośrednia to srebrna Frecciargento, obsługiwana właśnie przez Pendolino i jeżdżąca do 250 km/h. Zasięg Frecciargento to w zasadzie cały kraj, od Reggio di Calabria na krańcu noska buta po Bolzano u krawędzi cholewy. Kategoria najwyższa, jeżdżąca (w normalnej eksploatacji) do 300 km/h, to czerwona Frecciarossa, której nie obsługują Pendolino, tylko składy o nazwie ETR 500. Frecciarossa jeździ zasadniczo po osobnych torach i łączy tylko Turyn, Mediolan, Bolonię, Florencję, Rzym i Neapol, co jednakowoż też jest niezłym zasięgiem – z Turynu do Neapolu jest prawie tysiąc kilometrów.

Bilety na frecce są TANIE, BARDZO TANIE, jeśli kupuje się je w przedsprzedaży. Przykład: kupowany z trzytygodniowym wyprzedzeniem bilet na najszybszą Frecciarossę z Rzymu do Florencji kosztuje 19 euro, z wyprzedzeniem tygodniowym – 21,50 euro. Czas przejazdu (z centrum miasta do centrum miasta) to równo półtorej godziny, dystans po torach – około trzystu kilometrów. W ciągu dnia frecce kursują między tymi miastami w takcie CO PÓŁ GODZINY.

C O  –  P Ó Ł  –  G O D Z I N Y.

Do dalszej o niespełna sto kilometrów Bolonii bilet w takiej cenie kupić trudniej, ale również jest to możliwe. Kupowana z trzytygodniowym wyprzedzeniem Frecciargento za 19 euro jedzie z Rzymu do Bolonii 2 godziny 17 minut; za dziesięć dni mogę taką samą pojechać za 29 euro, a Intercity jadące 4 godziny 8 minut kosztowałoby mnie 9 euro.

Trasy z Rzymu do Florencji i Bolonii wybrałem jako przykład dlatego, że rzędem odległości odpowiadają trasom z Warszawy do Krakowa, Katowic, Wrocławia, Poznania i Trójmiasta, czyli do pięciu z sześciu największych polskich aglomeracji, z pominięciem Łodzi; Florencja i Bolonia są też porównywalnej wielkości co te ośrodki, a nawet od nich mniejsze. Odległość w prostej linii z Rzymu do Florencji (mierzona za pomocą map Googla) jest nieco krótsza od najkrótszej z odległości między Warszawą a wymienionymi polskimi miastami, odległość do Bolonii jest natomiast trochę dłuższa od najdłuższej z nich. Wytłuszczam w poprzednim akapicie ostatnią liczbę – 9 euro – ponieważ do żadnego z wymienionych polskich miast nie da się z Warszawy dojechać żadnym pociągiem za sumę będącą jej odpowiednikiem, czyli około 38 złotych. Oczywiście Włochy są długie i odległości bywają w nich wielokrotnie większe, zatem i bilety muszą bywać droższe.

Nie wydaje mi się, by niskie ceny zależały od wyczerpania jakiejś puli – jeśli bilet kupuje się w przedsprzedaży, to nie zdarza się, by nie był on dostępny cenowo. Dopiero w dystansie czasowym mniejszym niż tydzień bilety robią się drogawe – omawiany przykład Rzym – Florencja z wyprzedzeniem trzydniowym kosztuje 43 euro, czyli upodabnia się cenowo do polskiego Pendolino – ale nawet w ostatniej chwili bywają tanie, bo bilet na jutro znów można kupić za 21,50 euro – zapewne wtedy, gdy pociąg nie jest w całości wyprzedany.
 
Z przedsprzedaży jednak nie korzystaliśmy, podróżując nieco spontanicznie i na bieżąco modyfikując plany, a przy tym jeżdżąc głównie do małych miejscowości, dlatego frecce oglądaliśmy tylko z zewnątrz. Pozostały nam pociągi regionalne i w jednym przypadku Intercity. Przykładowe dane tych pociągów:
– pociąg regionalny Rzym – Neapol: cena 9 euro, dystans: ok. 220 km, czas przejazdu: 2 h 37 min;
– pociąg regionalny Rzym – Orvieto: 7,50 euro, ok. 120 km, godzina i kwadrans;
– Intercity Potenza – Rzym: 19 euro, ok. 370 km, cztery i pół godziny.

Prawie wszystkie te pociągi (z wyjątkiem Circumvesuviany), były, według naszych kategorii, nowoczesne i wygodne; na dłuższych dystansach standard to wygodne fotele, stoliki między fotelami, kontakty, sprawne ogrzewanie/klimatyzacja, tzn. działające, lecz nie nadmiernie, oczywiście wszędzie brak przedziałów. Tylko toalety były pod względem techniki i czystości na poziomie średnim. 

Podsumowanie – ze świadomością, że poziomem kolei Włochy, licząc tylko duże kraje europejskie, na pewno ustępują Francji i Niemcom, a chyba też Hiszpanii. Jest stary rysunek Mrożka przedstawiający wóz drabiniasty z kwadratami zamiast kół. Podpis głosi: „Tysiąclecie istnienia Państwa Polskiego daje nam okazję do coraz to nowych odkryć i dociekań. Oto w Łubudkach Szlacheckich podczas kradzieży wapnia okoliczni chłopi odnaleźli zachowany w doskonałym stanie wóz prasłowiański. Pojazd posiada kwadratowe koła, co stanowi ciekawe świadectwo formy przejściowej, która zawsze była formą charakterystyczną dla naszej umysłowości”. Trudno zaprzeczyć, że po roku 89 Polska się rozwinęła, za to w dziedzinie kolei w tym czasie spieprzyliśmy sprawę jak rzadko. W stosunku do punktu, w jakim byliśmy, nie dokonaliśmy w porównaniu z krajami Europy Zachodniej postępu, tylko się zacofaliśmy.

(A z czego to wynika? Moim zdaniem z kiepskiej jakości społecznych elit = kryzysu ośrodków opiniotwórczych = nasycenia powszechnej świadomości, w tym świadomości polityków, głupotami. W latach 90. polskie elity uwierzyły, że wszystko ma na siebie zarabiać, a kolej nie może funkcjonować bez dotacji = jest nierentowna = jest przestarzała. Pogląd ten opiera się na błędzie logicznym – na przeoczeniu, że tory kolejowe to droga. (A budowa i utrzymanie dróg od zawsze należą do głównych funkcji państwa). W rezultacie środki łożone przez państwo na drogi dla samochodów nie są „dotacją”, tylko „inwestycją”, natomiast analogiczne środki dla dróg żelaznych to „dotacja”. Potem powstaje chór: kto chce być akceptowany, powtarza pogląd głoszony przez „elitę”, media selekcjonują według niego informacje. Zarazem zaniedbanie infrastruktury kolejowej (i tramwajowej) oraz brak należytego obiegu informacji poszły tak daleko, że wielu wykształconych Polaków do dziś się dziwi, słysząc, że pociąg może jechać jeszcze szybciej niż BMW. Dodatkowym czynnikiem jest duma nuworysza, powodująca, że kto posiądzie samochód, transportem zbiorowym natychmiast gardzi – z wyjątkiem samolotu, który nadal imponuje. Dobrze pamiętam pewnego polskiego biznesmena – właściwie jedynego biznesmena, jakiego blisko znałem – którego zdumiała wiadomość, że po wylądowaniu w Paryżu w dalszą drogę na rozmowę biznesową do Lyonu ma się udać pociągiem, bo to najszybsza i najwygodniejsza metoda. „Pociągiem?!...” To była zapewne jedyna w jego karierze służbowa podróż pociągiem; do Krakowa, Wrocławia, Gdańska, Poznania itd. zawsze jeździł samochodem. Sądzę, że taka mentalność i związana z nią pogarda są charakterystyczne – uogólnienie jest oczywiście niesprawiedliwe wobec wyjątków – dla naszych elit politycznych, które na inwestycje transportowe patrzą według własnych upodobań i awersji. Inwestycje drogowe doceniają, samemu kochając to, co mają w garażu, natomiast kolej regionalna jest dla nich częścią rzeczywistości ubogiej, brudnawej, zziębniętej, podśmiardującej moczem i pasztetową – rzeczywistości, z której udało im się wydobyć. Jeszcze inny czynnik to nasza nieumiejętność zespołowego, konsekwentnego działania i tworzenia dużych struktur – im coś w Polsce większe, im bardziej skoordynowanych działań wymaga, tym gorzej działa. To dlatego w siatkówce czy piłce ręcznej jesteśmy w światowej czołówce, a w nogę zasiedzieliśmy się w sieni, przy stole dla pachołków. Nie wynika to z natury gry, tylko z jej masowości i z wymogów struktury organizacyjnej potrzebnej do tego, by podwyższyć poziom. Z tego samego powodu miewamy niezłą architekturę, ale urbanistyki niemal – dziś – w ogóle nie miewamy. Z tego samego powodu poszczególne nasze wojska i oddziały potrafiły świetnie się bić, natomiast pospolite ruszenie kończyło się Piławcami – itd., itp. I z tego samego powodu kiedyś we Francji zaparło mi dech, gdy wysławszy pocztą zwykły list ze Strasburga do Vézelay, mieścinki odległej o kilkaset kilometrów, odpowiedź tą samą drogą otrzymałem od listonosza NAZAJUTRZ).

A jako ilustracja do posta zdjęcie sprzed czterech lat z pociągu Palermo – Trapani. Morze za oknem miało kolor dokładnie taki jak na zdjęciu, którego nie poddałem żadnej obróbce poza wstawieniem podpisu i zmniejszeniem.

Pompeje / Segesta

Skoro byłem w Neapolu, pojechałem do Pompejów, położonych po drugiej stronie Wezuwiusza. Była już z nich pocztówka, czy raczej zestaw pocztówek – co do widocznej na nich stacji kolejowej, wypada zaznaczyć, że nie jest to stacja właściwych kolei włoskich, tylko podmiejskiej kolejki o nazwie Circumvesuviana, neapolitańskiego odpowiednika warszawskiej WKD, z tym że starszego i rozgałęzionego na kilka linii (linia do Pompejów była zelektryfikowana w 1905 roku!), a należącego do regionu Kampania. Stacji zasadniczych kolei włoskich widziałem sporo i żadna z nich nie przypominała stopniem zaniedbania stacyjki ze zdjęć – na ogół są bardzo zadbane.

Przejdźmy do sedna. Czytelnicy bloga wiedzą, że rzadko piszę o zabytkach czy innych atrakcjach z pierwszej ligi, tych najbardziej znanych i opisanych – co nie znaczy, że ich nie oglądam. Wycieczki do Pompejów nie żałuję, ale całkowicie szczerze za większą od nich atrakcję uważam neapolitańskie Muzeum Archeologiczne. Pompeje i inne lokalne wykopaliska były odkopywane od połowy XVIII wieku i systematycznie ogołacane ze znajdywanych w nich mozaik, rzeźb, malowideł, zdejmowanych ze ścian czy posadzek i przenoszonych zwłaszcza do kolekcji władców Neapolu, czyli królów Obojga Sycylii. Kolekcja ta przeszła do zbiorów obecnego Muzeum Archeologicznego, w którym co najmniej dział mozaik mnie zachwycił. W Pompejach tego wszystkiego już nie ma; poza nielicznymi wyjątkami zostały w nich tylko ceglane i kamienne mury, kolumny i bruk, uzupełnione niekiedy kopiami dzieł przeniesionych do muzeum, jak w przypadku najsłynniejszej z tamtejszych mozaik, zwanej Mozaiką Aleksandra czy też Bitwą Aleksandra z Dariuszem. O czym piszę dlatego, że to wątek warszawski – gdyż inna, lekko tylko mniej wierna kopia tej mozaiki znajduje się w naszym Muzeum Narodowym, w postaci Bitwy pod Grunwaldem niejakiego Matejki, pod względem kompozycyjnym niedaleko odchodzącej od pompejańskiego wzoru. Czego dowiedziałem się właściwie dopiero w Neapolu i Pompejach – bo wcześniej, w szkołach i na uniwersytecie nikt mnie tego nie nauczył, przynajmniej nie na tyle sugestywnie, bym to zapamiętał. A przecież wprowadzenie tej istotnej informacji daje wspaniałe perspektywy dydaktyczne, pozwalając rzutować wątki polskie – Matejkę i bitwę pod Grunwaldem – na uniwersalne: Pompeje, wulkanologię, historię starożytną itd.

W ogołoconych Pompejach jedna rzecz zrobiła jednak na mnie wrażenie. Skojarzyło mi się to z wcześniejszą o cztery lata wycieczką do Segesty na Sycylii – gdyż w obu przypadkach wrażenie wywarło na mnie to samo: nie antyczne zabytki, tylko ich położenie. Pejzaż, widok dookoła. Że blisko Pompejów jest Wezuwiusz, to było do przewidzenia; nie wiedziałem jednak, jaki jest widok w innych kierunkach.

Zatem po kolei. Pompeje, luty 2015, widok z forum na Wezuwiusz:

I wcześniejszy o czterdzieści minut (różnica światła) widok w przeciwną stronę, ze stałym bohaterem bloga biegnącym po murku:

Segesta, luty 2011, widok z amfiteatru:

I trzy widoki na świątynię:

Tak jakby starożytni, mając większe pole do manewru, ziemię jeszcze niezagospodarowaną, nie przypadkiem wybierali sobie do życia miejsca, w których sam pejzaż pozwala w każdej chwili, w każdej sekundzie czuć (...)*

* Co kto czuje, jego sprawa.

Tripperia

Miejsce tak piękne, że lepiej je opisać niż fotografować.

Od ulicy lokal ma wszerz ze dwa i pół metra. Jest to ulica-targ: są przy niej domy, kościoły, sklepy, knajpy, ale za dnia całą ulicę zajmuje targ. Lokal mieści się między warzywniakiem a frigitterią, czyli smażalnią ulicznego jedzenia.

Od lewej strony jest pół metra ściany, dalej drzwi i wysuwana pół metra w ulicę witryna na kółkach, u góry kaseton.

Na ściance po lewej na samej górze wisi klatka z białym kanarkiem. Niżej przyklejony do kafelków plakat upamiętnia zwycięstwo Napoli w finale Pucharu Włoch, 3 maja 2014, Fiorentina – Napoli 1:3. Jeszcze niżej kolejny plakat z Gonzalo Higuainem, gwiazdą Napoli. Od dolnej krawędzi plakatu do ziemi zostaje 40 centymetrów białych kafelków. 

Na prawo drzwi, wyżej kaseton z literami na białym tle:

dal 1897
Fiorenzano
Tripperia
Unica Sede
 

od 1897 

Fiorenzano 

Flaczarnia 

Jedyny Lokal

We wnętrzu na bocznej ścianie po lewej pusta drewniana ramka z szybką. Na tym samym haku co ramka wisi bawoli róg, na rogu – podkowa i różaniec z czerwonych paciorków. Niżej przyklejone do ściany trzy zdjęcia piłkarzy Napoli, wycięte z gazet. Dalej kalendarz, lodówka i zamrażarka.

W głębi otwarte drzwi na zaplecze, w nich widoczny kolejny plakat z Goranem Pandevem, piłkarzem Napoli.

Na prawo od tych drzwi wisi okrągły, plastikowy zegar. Dalej wnęka, w niej druga zamrażarka, metr nad nią metalowa półka (coś jak obudowa nieczynnego wyciągu) i kilka starych zdjęć, zapewne przedstawiających przodków właściciela lokalu. Na półce krzyż, bułka, figurka jakiegoś mnicha, ale nie ojca Pio.

Na bocznej ścianie po prawej zlew, nad nim półka z roślinami w doniczkach, podobnymi do hoi. Po ścianie wije się umocowany w wielu miejscach zielony, plastikowy wąż, prowadzący wodę do witryny. Na tej samej ścianie trzy plakaty Napoli, w tym jeden z okazji zwycięstwa nad Milanem, 3:1, 8 lutego 2014. Na prawo od witryny przy ścianie stara, wielka waga z cyferblatem i stalową misą.

Bezpośrednio za witryną stanowisko pracy: blat, nóż.

Na bocznej ściance witryny, widocznej tylko po jej wysunięciu, dwa plakaty A3 o identycznej treści. Na jednym ma ona za tło zdjęcie wiszących flaków, na drugim tło jest ciemne, gładkie, za to napisy wskazuje palcem elegancki pan we fraku i muszce. Plakat głosi:

La Trippa è…
    è buona
    è digeribile
    ha tante proteine
    non contiene colesterolo
    è magra come il pesce
Oggi scegli la trippa!

Co po polsku znaczy:
 

Flaki są…
    są dobre
    są lekkostrawne
    mają dużo białka
    nie zawierają cholesterolu
    są tak chude jak ryby
Wybierz dziś flaki!

Ale ponieważ „la trippa” ma po włosku liczbę pojedynczą, przyjemniej jest tłumaczyć: Wybierz dziś flaka!

W witrynie mnóstwo stale cieknącej, zraszającej wszystko wody, plastikowy bluszcz, plastikowe brzoskwinie, prawdziwe (przekrojone) i plastikowe (całe) cytryny oraz leżące i wiszące na hakach wołowe żołądki: żwacze, czepce, księgi, przeżuwacze, uzupełnione innymi wołowymi i wieprzowymi podrobami.

Oświetlenie z kilku jarzeniówek zamontowanych pod sufitem.

Maratea

Najpierw jest stacja kolejowa położona kilkaset metrów od morza między dwoma tunelami, wykutymi czy wywierconymi w skałach.

Potem, dopytawszy się o drogę i po trzykroć upewniwszy zagadniętych miejscowych, że naprawdę chce się wspinać na piechotę, trzeba iść w górę długimi schodami, przechodzącymi czasem w wąską uliczkę i kilkakrotnie przecinającymi serpentyny szosy. Po mniej więcej pół godzinie wchodzi się do miasteczka.

Na głównym placyku, jednym z dwóch, można coś zjeść i napić się kawy. Placyk ma kształt trójkąta. Jeden jego wierzchołek:

Drugi:

Trzecia strona:

Jest środek lutego, dwanaście czy piętnaście stopni, świeci słońce. Turysty nie ma poza nami ani jednego, bo to wszak luty, czyli zima. Młodzieniec dobrze znany stałym czytelnikom ma okazję pobiegać po wąskich uliczkach, słuchając w nich brzmienia własnych kroków.

Nabiegawszy się, ruszamy dalej, w kierunku Chrystusa, który góruje tu nad miastem, jak w Rio i Świebodzinie, oraz nad zatoką, jak w Rio.

Jesteśmy coraz wyżej, zatem otwierają się coraz szersze widoki. Zamiast sklejać panoramę, podaję ją w postaci czterech kolejnych kadrów, od lewej do prawej. Piąty, a właściwie trzeci kadr, środkowy, opuszczam, gdyż było w nim tylko morze, niebo i słońce, sfotografowane niekorzystnie całkiem en face.

Chrystus jest dość wysoko, bodaj 643 metry nad poziomem morza – co w tym wypadku jest naraz wysokością bezwzględną i względną. Jako wysokość względna to sporo więcej niż różnica poziomów między Wodogrzmotami Mickiewicza a początkiem Doliny Pięciu Stawów, więc spacer w pełni zasługuje na miano wycieczki górskiej. Idzie się dość długo, głównie ścieżką, ale chwilami szosą doprowadzoną prawie do Chrystusa, która na wirażach zawieszonych kilkaset metrów nad morzem zyskuje nieco szalony charakter.

Gdy dochodzi się na samą górę, gdzie stoi nieduży kościół, mający godność bazyliki i w najstarszych partiach średniowieczny, co wszakże w tych okolicach jest banałem, okazuje się, że ostatnie trzydzieści metrów podejścia do Chrystusa jest zamknięte i zagrodzone, trzej robotnicy nieśpiesznie układają tam właśnie nowy bruk. Co za tym idzie, nie można zrobić panoramy na wszystkie strony. Można spojrzeć z góry na miasteczko.

A w drodze powrotnej jeszcze raz popatrzeć w dół przez pozostałości jakichś umocnień.

Po powrocie do miasteczka okazuje się, że nie sposób w nim dostać szklanki wody ani kęsa bułki, jest bowiem wpół do piątej po południu, zatem trwa jeszcze przerwa obiadowa, rozpoczęta w okolicach pierwszej. Po kwadransie oczekiwania otwiera się jednak wędliniarz, robiący na poczekaniu świeże kanapki, a o piątej drzwi odmyka sklep ogólnospożywczy, na wyrost zwany tu supermarketem. Bar wciąż jest zamknięty na głucho, zapewne życie wróci do niego o szóstej. W drodze powrotnej do stacji jeszcze widoki ze schodów na morze. 

Nadmorskie miasteczko Maratea, liczące około pięciu tysięcy mieszkańców, oddalone od Neapolu w prostej linii około stu pięćdziesięciu kilometrów (ale miejscowe ukształtowanie terenu w praktyce wyklucza wszelką linię prostą) i skomunikowane z nim dziennie kilkunastoma pociągami (bo ciemni i leniwi Włosi nie nauczyli się jeszcze, że nowoczesność i kapitalizm wykluczają kolej regionalną), dało mi okazję do którejś już – kilkudziesiątej – konfrontacji z pejzażem południowoeuropejskim, śródziemnomorskim – choć jeśli liczyć tylko miejsca położone nad samym morzem, to liczba ta spada do jednocyfrowej. Uczucia obecne we mnie podczas tych konfrontacji są wielorakie. Na jednym biegunie to dzięki składane Panu Bogu za to, że pozwala mi oglądać te cuda. Na drugim biegunie – na przykład uczucie głębokiego poniżenia na myśl o tym, że wszyscy Polacy tłoczą się, by oglądać Tatry (które kocham całym sercem). Prawda jest okrutna: jesteśmy krajem głównie płaskim, pod względem pejzażu mało urozmaiconym i efektownym. Ponadto dziwna strefowość polskiego pejzażu powoduje, że w zwykłym odczuciu Polaków spotkanie wysokich gór z morzem jest wbrew naturze. Tymczasem południe i północ Europy są tak właśnie zbudowane: skaliste góry schodzące do morza są tam widokiem równie pospolitym jak u nas płaskie pole i sosnowy las.

A jeśli chodzi o to konkretnie miejsce, o Marateę – spytałem kiedyś, albo może słuchałem, jak ktoś inny pyta pewną przyjaciółkę oblataną w temacie Włoch, które zjeździła wte i wewte: gdzie we Włoszech jest pusto i nic nie ma, gdzie nie ma zabytków, atrakcji ani turystów? „No nie wiem, chyba w jakiejś Bazylikacie – odpowiedziała. – Tam nikt nie jeździ, bo nie ma po co”. Na zdjęciach w tym poście jest ta właśnie Bazylikata: ten właśnie region, w którym nic nie ma i dokąd jeździć nie ma po co.

Gorseciki z Neapolu

Trzy lutowe tygodnie we Włoszech to rzecz bardzo przyjemna, a wspomnienia z nich, których cyfrowa obróbka pozwala zbliżyć się w duchu do minionej przyjemności, będą się tu często pojawiać – być może na pewien czas zdominują blog, powiększając jego niespójność i zaśmiecenie. Ale trzeba też wrócić do zwykłych zatrudnień warszawsko-śląskich, kontynuując rozpoczęte cykle i tematy. 

Zresztą w porównaniu ze zmurszałymi miastami Włoch Warszawa jest przecież nieokiełznanym żywiołem. Wystarczy na trzy tygodnie wyjechać, by sytuacja uległa radykalnej zmianie – na przykład poranne wyjścia na zupełnie zakorkowane ulice Francuską i Saską (przedszkole mojego syna położone jest między nimi) każą teraz nieco się zamyślić. Przez ostatnich kilkanaście lat na budowę dróg samochodowych w Warszawie wydano pewnie kilkanaście, jeśli nie kilkadziesiąt miliardów, po czym wystarczy podpalić parę desek, żeby ten system drogowy rozłożyć na łopatki – niezły bilans. Co do mnie, im dłużej żyję i im więcej miast widziałem, tym bardziej się radykalizuję w poglądach: moim zdaniem indywidualny transport samochodowy powinno się z miast wyrzucić całkowicie i bezwzględnie, na rogatkach powinny stać szlabany, za które wjazd miałyby tylko karetki pogotowia, wozy strażackie, śmieciarki (elektryczne, żeby nie hałasowały) i ewentualnie dostawczaki w określonych godzinach i dniach tygodnia, np. w poniedziałki, środy i piątki między 7 a 10 rano. Poza tym żadnych wyjątków. Obojętnie, mieszkaniec, prezydent, policja, taksówka – niech się wozi rikszą, tramwajem, lektyką, segwayem, taczką. Zresztą założę się, że dożyję czasów, gdy w niektórych miastach tak to będzie zorganizowane. Lecz nie w Warszawie – w niej tak ogromny był ubytek miasta w mieście, zastąpionego pustawą przestrzenią pociętą szosami, że odsamochodowienie jest tu nie do wyobrażenia. Przejdźmy jednak do meritum posta.

Jednym z moich stałych tematów są gorseciki, które zupełnym przypadkiem napotkałem też w Neapolu. Zgadza się to z informacjami ze wstępu do Warszawskich gorsecików zanikających – mojej ulubionej książki varsavianistycznej, kilka razy już tu polecanej – według których kafelki wytwarzane przez firmę Dziewulski i Lange były odmianą wzoru obecnego wówczas – tzn. w latach nastych, dwudziestych, trzydziestych XX wieku – w całej Europie. Autorka, Hanna Faryna-Paszkiewicz, twierdzi – co prawda nie podając źródła tej wiedzy – że gorseciki wymyślono w Holandii, skąd się rozpowszechniły na inne kraje, a przykłady ich zastosowania wskazuje, poza Holandią, z Belgii, Francji, Austrii i Niemiec. Miło mi dodać kolejny punkt do tej listy.

Gorseciki neapolitańskie, a właściwie cremońskie, są wielkością z grubsza identyczne jak warszawskie, lecz mają nieco inny kształt, z większym wcięciem. Kolory też są te same, acz bladawy błękit o lekkim odcieniu gołębim w Warszawie jest rzadki. Zwróćmy też uwagę, że gorsecikom towarzyszą fioletowe, białe i niebieskie iryski, czyli kafelki w kształcie małych kwadracików – także produkowane u nas przez firmę Dziewulski i Lange i także powszechne w warszawskiej architekturze lat trzydziestych, na równi z gorsecikami, choć chyba sporadycznie wspólnie z nimi – w Warszawie zwykle albo gorseciki, albo iryski. 

Na gorseciki trafiłem w Neapolu w westybulu pałacu Zevallos Stigliano, położonego przy via Toledo, głównej ulicy miasta. Wystawny ten pałac, pierwotnie należący do kilku rodzin kupiecko-arystokratycznych, od końca XIX wieku do 1920 roku był stopniowo przejmowany przez jakiś wielki bank, i zapewne ze zbliżonego okresu – może z czasów niedługo po roku 1920 – pochodzi gorsecikowy westybul na parterze, przez który klienci wchodzili do głównej sali. Dziś pałac wciąż należy do banku – banki pożerają się nawzajem jak ryby, obecnym właścicielem jest największy włoski bank Intesa Sanpaolo, który jednak nie prowadzi w pałacu interesów, lecz urządził tam prywatną galerię sztuki ze stałą ekspozycją, jedną z trzech takich – tzn. urządzonych przez ten konkretnie bank – we Włoszech. Zbiór wystawiony w galerii jest co najmniej niezły, a cymesem jest w nim Męczeństwo św. Urszuli Caravaggia, ostatni jego obraz – i to przyczyna, dla której wszedłem do tego pałacu.

Swoją drogą – we Włoszech jest, powiedzmy oględnie, dość dużo zabytków i niezłych muzeów, a jeszcze banki urządzają tam własne galerie z Caravaggiami i biletami o połowę tańszymi niż w muzeach państwowych. W Polsce zabytków i niezłych muzeów jest ciut mniej, a nasze banki urządzają nam głównie kredyty we frankach – o podobnych galeriach dotąd nie słyszałem. Nieco frustrujące – być może jedną z przyczyn jest to, że „nasze” banki nie są w istocie nasze – na przykład mój jest hiszpański.

Pocztówka nr 67 – z Castelmezzano

Miejsce jak ze snu, do którego pocztówki układają się w swych norkach – zimowe wakacje się kończą, cztery miesiące do letnich – pocztówki się wyśpią, oby tylko pęcherze im wytrzymały.

Pocztówka nr 66 (sześciokrotna, z Pompejów)

Pocztówka nr 65 (z datą)

Neapol jest, jak już raz pisałem w komentarzu, najmniej modernistycznym ze znanych mi dużych miast – mam na myśli nie tylko architekturę, ale też samą strukturę miasta, kształt ulic, rodzaj zabudowy (wszystko to jest tu, szczerze mówiąc, do niczego niepodobne). Jest jednak w Neapolu – w mieście tej skali rzecz oczywista – trochę modernistycznej architektury. W szczególności jest niewielka dzielnica wieżowców, zwana Centro Direzionale i położona hen od historycznego centrum – to modernizm powojenny, siedemdziesiąto-dziewięćdziesiąty, zdaje się, że ohydny, lecz znam go tylko z oddali, bo się tam nie wybrałem. Jest też – to modernizm przedwojenny – trochę gmachów użyteczności publicznej z epoki faszystowskiej, i te gmachy są wielce imponujące. Jednym z nich jest poczta główna, na zdjęciu powyżej widoczna od boku. Zdjęcie to w żaden sposób nie oddaje jej architektury, z której zwłaszcza wnętrze (dwie wielkie sale i centralna klatka schodowa) naprawdę zrobiło na mnie wrażenie. Ale zafascynował mnie też napis widoczny na zdjęciu w prawym górnym rogu. Zafascynował po pierwsze tym, że sobie spokojnie wisi. Odebranie historycznego sensu słowu „faszyzm”, nadużywanemu zapewne po to, by nie używać terminu „narodowy socjalizm”, grożącego kompromitacją św. socjalizmu, spowodowało pomieszanie w naszej świadomości bardzo odmiennych zjawisk. Po drugie, napis fascynuje tym, że pięknie pokazuje modernistyczny, postępowy i lewicowy charakter włoskiego faszyzmu, jawnie odwołującego się tu do tradycji rewolucyjnej – bo każdy nowy kalendarz państwowy jest wpisaniem się w tradycję rewolucji francuskiej. Więcej tekstu nie mieści się na pocztówce, więc pozd

Pocztówka nr 64 (z chrzanem)

Pocztówka jest z Potenzy, stolicy Bazylikaty, jednego z najbiedniejszych regionów Włoch. Przedstawia asortyment rozłożony na chodniku przez tzw. babcię (towarzyszył jej dziadek). W Warszawie uliczne babcie i uliczni dziadkowie są m.in. najpewniejszym źródłem chrzanu – tego prawdziwego. Co sprzedaje babcia z Potenzy? Od lewej: jaja, jakąś zieleninę, rozmaryn, liście laurowe, papryczkę, jaja, fasolę, papryczkę, cieciorkę, ziarna finocchia, czyli kopru włoskiego, dwie substancje nierozpoznane, fasolę i – pierwszy z prawej – chrzan. Chyba najdorodniejszy chrzan, jaki w życiu widziałem, z korzeniami grubymi jak bakłażany. W ten sposób rozstrzygnęła się jedna z nurtujących mnie zagadek – czy chrzan jest w ogóle znany ludom łacińskim.

Pocztówka nr 63 (z kapliczką)

Wciąż z Neapolu, harmonijkowa:

Kapliczki są tu dosłownie wszędzie, na niektórych ulicach co kilka metrów.